Analiza zmian na światowych rynkach surowcowych w czasie trwania pandemii COVID-19 ukazuje, jak gwałtowane wstrząsy w łańcuchach dostaw i zmienność popytu wpłynęły na ceny globalne. Z jednej strony niespodziewane zamknięcia granic i restrykcje sanitarne ograniczyły dostęp do surowców, z drugiej – ożywienie gospodarcze w kluczowych regionach świata przełożyło się na nagłe wzrosty popytu. W rezultacie obserwowaliśmy zarówno rekordowe zwyżki, jak i głębokie załamania notowań. Poniżej szczegółowe omówienie najważniejszych tendencji, czynników wpływających na rynki oraz prognozy na kolejne kwartały.

Zmiany popytu i podaży surowców

W pierwszych miesiącach 2020 roku nagła eskalacja COVID-19 doprowadziła do globalnego spadku aktywności gospodarczej. Przemysł ciężki, budownictwo i sektor motoryzacyjny zmniejszyły zapotrzebowanie na kluczowe surowce. Wykresy notowań ropy naftowej pokazały bezprecedensowe spadki poniżej zera za baryłkę w kwietniu 2020, co było efektem nadmiaru produkcji i braku możliwości magazynowania. Jednocześnie metalolomy i huty zmniejszyły przerób rudy żelaza, a producenci aluminium ograniczyli moce przerobowe.

Popyt w poszczególnych sektorach

• Sektor energetyczny – znaczne obniżenie zużycia ropy i gazu w transporcie oraz w przemyśle.
• Budownictwo – przerwy w dostawach cementu i stali, co wpłynęło na opóźnienia inwestycji infrastrukturalnych.
• Przemysł motoryzacyjny – wstrzymanie produkcji spowodowało redukcję zamówień na metale technologiczne, takie jak miedź czy nikiel.
• Spożywczy – zmiany w łańcuchach dystrybucji żywności, co przełożyło się na wzrost cen surowców rolnych, np. pszenicy, kukurydzy i olejów roślinnych.

Stopniowe znoszenie restrykcji i programy stymulacyjne rządów największych gospodarek (Stany Zjednoczone, Chiny, UE) zainicjowały odbicie popytu. W II i III kwartale 2020 wiele branż odnotowało wyraźne odbicie. Jednakże nieskoordynowane działania i utrzymujące się obawy o nowe fale zakażeń wywoływały kolejne skoki. Nieregularność podaży w tych warunkach stała się wyzwaniem dla planowania produkcji i zarządzania zapasami.

Zakłócenia łańcuchów dostaw i ograniczenia logistyczne

Kluczowym czynnikiem wpływającym na zakłócenia cen surowców były ograniczenia w transporcie morskim i lądowym. Porty o największym natężeniu ruchu, takie jak Ningbo-Zhoushan czy Antwerpia, przeżywały braki pracowników w związku z obowiązkową kwarantanną. Skutkowało to tworzeniem się zatorów statków, opóźnieniami i rosnącymi stawkami frachtowymi. W efekcie ceny surowców transportowanych drogą morską (węgiel, ruda żelaza, zboża) nagle wzrosły, mimo że produkcja ich utrzymywała się na podobnym poziomie co przed pandemią.

Wzrost kosztów transportu

• Wzrost cen kontenerów – stawki za przewóz kontenera 40’FCL wzrosły nawet trzykrotnie.
• Przesiadki i opóźnienia – zwiększone czasy oczekiwania w portach, co dezorganizowało łańcuchy dostaw.
• Niedobory kierowców ciężarówek – kwarantanny i obostrzenia graniczne w Europie i USA.
• Zwiększona rotacja frachtowców LNG – dynamiczny wzrost zapotrzebowania na gaz, zwłaszcza w Azji i Europie.

Regulacje sanitarne w portach i na lotniskach oraz prowadzone inspekcje ładunków wydłużały proces odprawy. W rezultacie firmy importujące surowce energetyczne, takie jak ropa i gaz ziemny, musiały uwzględnić w cenach dodatkowe opłaty za magazynowanie i opóźnienia operacyjne. Utrudnienia logistyczne spowodowały też zacieśnienie rynku surowców rolnych – brak wolnych kontenerów i zatłoczone silosy magazynowe przyczyniły się do wzrostu notowań pszenicy, soi oraz ryżu, szczególnie na giełdach w Chicago i w Paryżu.

Reakcje rynków i perspektywy na przyszłość

Od końca 2021 roku obserwujemy trend stabilizacji notowań, jednak nadal na poziomie znacznie wyższym niż średnie przedpandemiczne. Inflacja napędzana przez wzrost kosztów surowców wpłynęła na politykę monetarną największych banków centralnych. Wprowadzone podwyżki stóp procentowych w 2022 i 2023 roku miały na celu ograniczenie presji cenowej, ale jednocześnie zwiększyły koszty finansowania branży wydobywczej i energetycznej.

Green deal i transformacja energetyczna

• Wzrost zapotrzebowania na lit, kobalt i inne metale wykorzystywane w produkcji baterii.
• Rośnie rola surowców metali ziem rzadkich – kluczowych dla technologii zielonej energii.
• Subwencje i granty na rozwój odnawialnych źródeł energii, co napędza popyt na kruszywa i beton o niskim śladzie węglowym.

Przyszłość cen surowców zależy od skali globalnej odbudowy gospodarek, sukcesów akcji szczepień, a także od stopnia restrukturyzacji łańcuchów dostaw. W dłuższym terminie dalsze inwestycje w infrastrukturę energetyczną, rozwój elektromobilności i digitalizację procesów produkcyjnych będą kluczowe. Z jednej strony mogą one ograniczyć wahania podaży, z drugiej – napędzać rosnący popyt na wybrane kategorie surowców. W najbliższych kwartałach decydujące mogą być również geopolityczne napięcia w regionach wydobywczych oraz tempo odnawiania zapasów magazynowych, które wciąż nie osiągnęły poziomów sprzed 2020 roku.